Angélique was een NSO’er van het eerste uur. Zij was sinds 1994 als leermanager en opleider verbonden aan de master. Daarnaast deed zij vele maatwerktrajecten en teamcoachings voor scholen, met name in Noord-Holland.

Toen ik haar in NSO-verband leerde kennen, ontmoette ik iemand die hart had voor de stichting en voor het onderwijs. Zij was een van de informele dragers van de stichting, altijd op zoek naar kansen om bij te dragen en nieuw werk te genereren. Daarbij dacht ze altijd vanuit de opdracht, de klant en NSO en zette ze zichzelf nooit op de eerste plaats. Op momenten dat ik in haar ogen te veel bezig was met wat het mij opleverde, stelde ze een paar onttoverende kritische vragen die mij hielpen mijn perspectief te verschuiven. Zij leerde mij om vanuit het grotere belang en de leervraag van de ander te denken. Daarmee heeft zij mij geholpen om voluit in te stappen bij NSO.

Dat vragen stellen was een van haar grootste kwaliteiten. Ze gaf ook niet voor niets de module Leidinggeven aan leren, over leren, coaching en teamcoaching. De vele alumni die ik de afgelopen jaren heb gesproken, begonnen steevast over hun herinneringen aan Angélique en dat vermogen tot vragen stellen. Altijd weer nieuwe vragen waarmee ze je kon testen op congruent zijn en op het effect van je denken en handelen.

Ze stelde haar vragen zo uitnodigend dat ze aanzetten tot reflectie. Ook al kon je soms haar mening er echt wel in horen doorklinken, toch voelde het altijd alsof je je eigen antwoord mocht geven. Ik leerde daardoor dat ik niet altijd met haar mee hoefde te gaan. Daarmee zette ze me ook op eigen benen. Angélique bleef altijd in verbinding en was ongekend nieuwsgierig.

Studenten waren lovend over Angélique.

Na een opleiding complimenteerde een deelnemer haar: ‘Mooi hoe je je eigen ervaringen en onzekerheden inzet tijdens de trainingen. Je bent scherp op momenten dat het nodig is en geeft ruimte als het mogelijk is. Wat een topdocent! Legt met veel gevoel en liefde de vinger op de pijnlijke plek.’

Joukje Jurjens deed de NSO-master van 2000 tot 2002. Voor haar was Angélique de belangrijkste persoon in het NSO-traject, in het persoonlijk ontwikkeltraject dat naast de semesters liep: “Angélique had de gave om je te doorzien en heel direct, maar met zachtheid, je aan te zetten om te leren, te reflecteren en een laag dieper te zoeken. Er zijn nog steeds zinnen die, al is het 25 jaar later, rondzingen in mijn hoofd en toetssteen zijn.”

Samenwerken met Angélique was een feest. Ik stond altijd graag met haar voor de groep. Zo heb ik warme herinneringen aan een traject dat we deden voor het Atlas College in Hoorn en een traject in Friesland voor een VO-bestuur. Niet alleen de opleidingsdagen waren leuk, ook onze gezamenlijke reizen heen en terug zijn mij bijgebleven vanwege de vele verdiepende, open gesprekken die we voerden over het leven. Zo was zij een fijn luisterend oor tijdens mijn echtscheiding. En kon ik haar horen over haar zoektocht naar de liefde.

In het samenwerken was het heel fijn dat we altijd alle reflecties en twijfels naar elkaar konden uitspreken en erop vertrouwden dat we daarna wel gingen onderzoeken wat klopte en wat niet, en hoe we daarmee verder wilden. Angélique had de gave om het gewone en vertrouwde weer ter discussie te stellen. Ze ging er nooit vanuit dat wat eerder gewerkt had, nu ook weer zou werken of was wat deze groep nodig had.

Collega’s zullen Angélique herinneren om haar loyaliteit aan de stichting. Haar betrokkenheid was groot. Ze was altijd bereid om mee te denken als er lastige vragen lagen of er werk gevonden moest worden. En ze was altijd belangstellend naar hoe het ging.

Freerk Wortelboer, oud-collega in de master van NSO, leerde haar kennen als een van de drijvende krachten achter de masteropleiding. In verschillende rollen – als programmamanager, leergroepbegeleider, trainer en coach – gaf zij vorm aan het programma en aan de manier waarop deelnemers leerden.

“Onder andere samen met Marcella ontwikkelde zij de master tot een rijk en stevig programma. Angélique bracht daarvoor haar diepe visie op leren en haar inhoudelijke kennis. Ze was warm, goedlachs en humoristisch, en ook een wijze vrouw met psychologische en filosofische diepgang en een groot hart. Ook toen haar werkzaamheden voor NSO-CNA geleidelijk minder werden en zij zich meer ging richten op andere opdrachten, bleef het contact. Angélique laat daarmee niet alleen een belangrijke bijdrage aan de masteropleiding na, maar vooral ook herinneringen aan een bevlogen, hartelijke en bijzondere vrouw die voor veel mensen van betekenis is geweest.”

“Angélique ademde leren”, aldus Mientje Fluyt, ook oud-collega in de master. “Ze was voortdurend nieuwsgierig en bereid om zelf te blijven leren. Ze durfde nieuwe dingen aan te gaan, met een open hart en altijd met oog voor de ontwikkeling van anderen. Haar voelsprieten stonden voortdurend aan: ze zag wat mensen nodig hadden, waar ze in konden groeien en wist daar op een vanzelfsprekende manier bij aan te sluiten. Ik heb regelmatig samen met haar leergroepen begeleid en herinner me vooral haar enthousiasme, energie en haar vermogen om zich met mensen te verbinden. Met Angélique kon je ontzettend lachen. Het maakte haar niet uit wie er tegenover haar zat; ze had voor iedereen aandacht en wist mensen van verschillende leeftijden en achtergronden oprecht te zien.”

Tegelijkertijd stond Angélique volgens Mientje voor haar eigen visie en kwaliteiten. “Ze liet zich niet zomaar meebewegen met de golfbewegingen om haar heen. Ze wist wat voor haar belangrijk was en bleef daar trouw aan. Dat heeft ze mij ook meegegeven. Misschien was dat wel een van de redenen waarom ze zoveel voor elkaar kreeg. Ze had een grote gunfactor, juist omdat haar visie altijd samenging met empathie, nuance en oprechte aandacht voor de ander. Iemand bij wie je je gezien voelde.”

Samen met Angélique heb ik de opleiding Stuurkunst voor NSO ontwikkeld. Die kwam voort uit onze waarneming dat mensen in het onderwijs niet zo goed waren in het sturen van teamprocessen en de dialoog. Ze waren vooral van de inhoud. We wilden teamleiders het vermogen tot ‘procesinterventies’, zoals wij dat noemden, bijbrengen. Angélique kon daarin haar kwaliteiten helemaal kwijt.

We hebben een drietal rondes gedaan en toen vond ze het mooi. Ook dat was Angélique. Ze kon ogenschijnlijk moeiteloos stoppen met iets als ze vond dat het goed geweest was. En dan moest het op eigen benen verder.

In 2019 nam ze tijdens het jubileumcongres afscheid. Ik was inmiddels directeur-bestuurder en ze was voor mij op de achtergrond heel belangrijk geweest als sparringpartner in die jaren. Ook na haar stoppen bleef ze betrokken. Ze wilde op afstand blijven volgen wat er gebeurde bij de stichting die ze nog steeds zo in haar hart droeg. En ik was er heel blij mee dat ze me bleef helpen om anders naar de werkelijkheid te kijken en daarmee ruimte te scheppen in mijn hoofd. Zo hielp ze me om een groot deel van mijn toespraak voor dat congres in 2019 te schrappen. “Kill your darlings, Bart.” Zij kon dat.

Angélique combineerde haar werk voor NSO en haar eigen praktijk als supervisor met een vaste baan bij de huisartsenopleiding van de VU. Toen ze ook daar gestopt was, leek de weg vrij om te gaan wandelen met Jan, haar partner, en volop te gaan genieten. Helaas kon ze door een spierziekte aan haar voeten, die opkwam net nadat ze gestopt was, niet meer goed lopen.

Ze leefde inmiddels een deel van haar tijd met Jan in de Morvan in Frankrijk en dat deed haar goed. Maar Monnickendam bleef haar basis en als ze daar was, stond de thee altijd klaar. Daar kon ik me echt op verheugen.

Twee jaar geleden vierde ze haar 70ste verjaardag met een fantastisch zomerfeest in de Morvan. Voluit. Ik heb haar niet vaak zo stralend en genietend gezien. Dit voorjaar werd ze oma van Olivier. Daar was ze heel gelukkig mee. Ze was een trotse oma en moeder. Ze genoot van haar leven met haar Jan, met Hannah en Chris en met haar stief- en pleegkinderen en vrienden om haar heen.

Maar het zat niet mee. Ze had in haar leven al vaker medische tegenslagen gehad, maar elke keer herstelde ze daarvan. Deze keer niet. Medio juli kreeg ze een zware longontsteking en een virus. Deze keer was het haar niet gegeven.

In Angélique verliezen we iemand die veel mensen geïnspireerd heeft met haar enorme vermogen om nieuwsgierige, ontregelende vragen te stellen. Ze stelde het vanzelfsprekende en zichzelf graag ter discussie, kon openlijk haar twijfel onderzoeken en bleef altijd gericht op wat de ander nodig had, zonder een verschil van inzicht snel persoonlijk te maken. Ook als ik weleens geïrriteerd reageerde op haar vragen, omdat ik op wat bevestiging hoopte en even geen vragen wilde, bleef ze aanwezig.
Ze vond het moeilijk zich te binden, maar bond zich als geen ander aan mensen en aan wat voor haar van waarde was.

Ze heeft vanuit die kwaliteiten veel betekend voor NSO en voor mij persoonlijk. Ze was een pijler onder het DNA van de stichting. Daarbij was ze altijd op zoek naar mogelijkheden om de stichting betekenisvol te laten zijn. Ze dacht mee over nieuwe trajecten en zette haar netwerk in.

Ik ga deze winter eten bij Strand 4 om te reflecteren op hoe het is.

Je kunt Angélique geen groter plezier doen dan dat wat zij in de wereld heeft geholpen gewoon doorgaat op eigen kracht, terwijl zij er ‘stilletjes’ tussenuit piept.

Bart Schipmölder
oud directeur-bestuurder NSO-CNA Leiderschapsacademie