Wat komt aan bod?

In deze interactieve masterclass neemt intercultureel filosoof Renate Schepen je mee op een roadtrip door verschillende werelden, waarvan sommige nog onzichtbaar zijn. Want ruimer luisteren doe je niet alleen met je oren. Je doet het door aandacht te hebben voor dat wat aanwezig is, ook in de onuitgesproken interacties, in systemen en door een gevoeligheid van de context waarin je werkt. Ruimer luisteren gaat verder dan het visuele, rationele en individuele. Vaak bevinden de ‘andere’ inzichten zich juist in de marge. Door hier oog en oor voor te hebben, kan je het kennispotentieel van iedereen in je organisaties volledig benutten.

Echt gehoord voelen leidt tot betrokkenheid bij de organisatie en tevredenheid van de mensen die er werken. Daarvoor is een bewustzijn nodig, dat we dit nooit alleen kunnen doen. Verschillende perspectieven vullen elkaar aan. We luisteren gezamenlijk. Dit proces kan leiden tot gedeelde betekenisgeving, sense of beloning en veiligheid.

In de klas kan dit vertaald worden door aan te sluiten bij de taal die de leerlingen al spreken: letterlijk (hun moedertaal) en figuurlijk (hoe drukken ze zich uit). Door aan te sluiten bij de kennis die reeds aanwezig is, kan daar op doorgebouwd worden en kan je het aanwezige kennispotentieel volledig benutten.

Luister ook de podcast: De Stille stem in het onderwijs met Hanife Sak en Raounak Khaddari

Wat komt aan bod?

Wat opvalt in het gesprek over onderwijs, is dat het vaak gevoerd wordt vanuit de binnenkant, dat wil zeggen: door de mensen die erbij betrokken zijn. De onderwerpen die centraal staan, passen daardoor bij wat hen dagelijks bezighoudt: roosters, resultaten, teams, beleid.

We kunnen ook kiezen voor een perspectief vanaf de buitenkant. Als we ‘school’ beschouwen als een van de varianten voor intergenerationele samenwerking om de menselijke soort gaande te houden, wat zien we dan? En hoe succesvol is ‘school’ voor dit doel van voortbestaan? Hoe functioneert zij met kennis over en waarden voor hoe te leven in het grotere geheel van samenleving en planeet? Wat houdt ‘school’ in stand? Wat versterkt zij? Met welk resultaat? En ten koste waarvan?

In deze masterclass nodigen we je uit om radicaal anders te kijken. We gaan in gesprek over de zichzelf versterkende werking van school als specifieke vorm van intergenerationele samenwerking en staan stil bij de daaruit volgende negatieve impact op de menselijke én meer-dan-alleen-menselijke samenleving op onze planeet. Het doel hiervan is niet beschuldigen maar systemisch begrijpen. We doen dat door extreem uit te zoomen en ‘school’ in een breed ecologisch en maatschappelijk perspectief te plaatsen, over vele generaties heen. Manieren van doen die ooit helpend waren voor sommigen, versterken nu patronen van uitsluiting en uitputting van mensen, van relaties, van de wereld om ons heen.

Welke conclusies verbinden we aan dit perspectief? En ook: hoe dan verder? Geïnspireerd door het vermogen van schimmels om door af te breken nuttig samen te werken met andere soorten, verkennen we de mogelijkheden.

Schimmels maken nieuw leven mogelijk door het bestaande te transformeren. Ze opereren niet vanuit controle, maar vanuit verbondenheid en wederkerigheid, en ze zijn notoir anarchistisch. Wat kunnen wij van hen leren als wij ons bestaande beeld van ‘school’ afbreken en daardoor iets nieuws leren zien? En wat vraagt het van leiderschap om school niet te zien als louter menselijke organisatie, maar als levend systeem in een groter web van relaties?

Voor wie?

Deze masterclass is voor docenten, leidinggevenden, schoolleiders en bestuurders die voelen dat er méér te zien is dan ‘school’ aan haar binnenkant toont. Die bereid zijn hun vanzelfsprekendheden te onderzoeken. Die nieuwsgierig zijn naar wat kan ontstaan wanneer we niet alleen bestaande verbindingen versterken, maar ook durven ontbinden om daarna het nieuwe mee te maken.

Als jij jouw school vanuit schimmelperspectief zou bekijken, welke radicale nieuwe inzichten zouden dan opkomen die nu nog ondenkbaar zijn?

Wat komt aan bod?

In deze masterclass krijg je praktische handvatten voor onderzoek van leidende ideeën in complexe kwesties.

Echte filosofie wordt in praktijk gebracht in het dagelijks leven in organisaties. Puttend uit ruim veertig jaar ervaring als praktisch filosoof geeft Jos Kessels ons een overzicht en beeld van de kunst van de Socratische dialoog. Aan de hand van concrete voorbeelden maakt hij ons verder vertrouwd met de centrale competenties en inzichten in Socrates’ manier van gespreksvoering.

Onderdeel van de masterclass is een introductie van het Kralenspel – Spelen met betekenis. Het Kralenspel of de Eidoskoop is een gestructureerde manier om in een kwestie een richtinggevend idee te vinden. Het is van oorsprong  een filosofische onderzoeksmethode, gericht op leiderschapsontwikkeling. Ze stimuleert verbeelding en anders denken, in plaats van alleen doelgerichtheid en effectiviteit. Voor actuele complexe vraagstukken in onze organisaties is het kunnen ‘spelen met ideeën’ van groot belang om alternatieven te ontdekken in vastzittende verhoudingen en vraagstukken!

Wat komt aan bod?

Eenvoudige vraagstukken zijn simpel: je kent het vraagstuk, je weet de oplossing en je weet ook hoe je die kunt realiseren. Diagnosticeren gaat in dit type vraagstukken om het vaststellen van het vraagstuk en de bijpassende oplossing, waarna je aan het werk kunt.

Complexe of taaie vraagstukken zijn anders, denk hierbij aan vraagstukken in het onderwijs zoals prestatiedruk, kansenongelijkheid, studentsucces, lerarentekort, inclusief onderwijs, leerling uitval en werkdruk. Deze vraagstukken zijn niet alleen niet goed te begrenzen, maar ze zijn ook dynamisch en veranderlijk. Complexe vraagstukken hebben meerdere kanten, en afhankelijk van hoe je met het vraagstuk verbonden bent, vind je iets anders belangrijk.

Jij als schoolleider, ziet, ervaart en vindt wellicht iets anders van het vraagstuk dan een docent en ook zij verschillen waarschijnlijk onderling in de beelden die ze hebben. Er zijn dus vooral ook heel veel gekleurde kijkers met ieder een eigen opvatting over het vraagstuk. Bovendien is een complex vraagstuk geen statisch iets. Het verandert waar je bij staat en als je eraan werkt, weet je nooit helemaal welke kant het op beweegt. Om meerdere redenen is (blijvend) diagnosticeren dus belangrijk.

In deze masterclass gaan we aan de slag met dynamisch diagnosticeren: hoe krijg je zicht op verschillende perspectieven, hoe kunnen we het vraagstuk in de tijd en in zijn context begrijpen, hoe hou je zicht op de dynamiek die (al dan niet) op gang komt?

We wisselen in deze ochtend theorie en werken aan je eigen vraagstuk met elkaar af.