Persoonlijk Leiderschap
start 25 september 2019

Heeft jouw team voldoende ontwikkelruimte?

Karin Derksen, 24 mei 2019

 

Stuurkunst teamvergadering onderwijsBijna elke schoolleider geeft direct of indirect leiding aan één of meerdere teams. Heeft jouw team voldoende ontwikelruimte?  Goed onderwijs realiseren en blijven ontwikkelen voor leerlingen en studenten kan geen enkele docent individueel. Dit kun je alleen in teamverband realiseren. Team staat dan voor ‘Together Everyone Achieves More’. Ondanks die mooie belofte van teamwerk blijkt uit onderzoeken dat het de meeste teams niet lukt om samen meer en beter te presteren[1]. Het is daarom niet verwonderlijk dat veel schoolleiders zich afvragen hoe ze het werken in teams succesvol kunnen maken. Vragen die zij bijvoorbeeld stellen: ‘Ik geef leiding aan het team havo-bovenbouw, maar de docenten voelen zich helemaal geen team. Wat kan ik daaraan doen?’; of ‘Hoe deel ik de teams logisch in, doe ik dat in jaarteams, semesterteams, vakteams, of nog anders?’ Lees verder ›

Deel dit bericht

“Maak van uw zoon of dochter geen putjesschepper”

Bart Schipmölder, 14 november 2019

Louise Elffers NSO-CNA Inspiratiedag 2019Louise Elffers over de opkomst van het schaduwonderwijs

Louise Elffers is lector Kansrijke Schoolloopbanen in een Diverse Stad aan de Hogeschool van Amsterdam. Én schrijver van De Bijlesgeneratie. Zij nam ons tijdens de NSO-CNA Inspiratiedag mee in de opkomst van het schaduwonderwijs in Nederland.

CITO-trainingen om te voorkomen dat kindlief een vmbo-advies krijgt. Of na schooltijd door naar de huiswerkbegeleiding om het gemiddelde examencijfer op te krikken voor de gewenste vervolgstudie. Allemaal voorbeelden van schaduwonderwijs, of ‘aanvullend onderwijs’ zoals de officiële beleidsnaam luidt.

Het schaduwonderwijs is booming in Nederland. Sinds 1995 zijn de uitgaven hieraan verachtvoudigd. In 2016 gaven we er volgens het CBS 200 miljoen euro aan uit. Maar wat zijn de gevolgen als steeds meer leerlingen leunen op bijles?

‘Pushy parents’?

In de maatschappelijke discussie wordt snel gewezen naar de ouders die hun kind naar bijles sturen. Zo riep Minister van Onderwijs Arie Slob ouders op te stoppen met het ‘omhoog drukken’ van kinderen naar de hoogste schoolniveaus.

Heeft Minister Slob gelijk? Moeten ouders niet eens leren genoegen te nemen met het prestatieniveau van hun kind? Of is hier meer aan de hand?

Wat zegt de opkomst van schaduwonderwijs bijvoorbeeld over het huidige onderwijssysteem? Of over onze maatschappij als geheel? En biedt het aanvullende onderwijs niet ook juist kansen tot samenwerking? Of om tegemoet te komen aan de toenemende vraag naar maatwerk in het onderwijs?

De antwoorden van Louise op bovenstaande vragen laten zien dat het zeker niet eenzijdig aan ‘pushy parents’ toe te schrijven is. Het wijst op een breder maatschappelijk probleem rond kansenongelijkheid.

Hoger onderwijs loont

Ook voormalig Minister van Onderwijs Jet Bussemaker deed in haar tijd een duit in het zakje: “Wat mij stoort is dat iedereen altijd maar ‘hogerop’ wil.” Een opmerkelijke uitspraak, liet Louise ons inzien. Want is het niet diezelfde overheid die onder het mom van de kenniseconomie het opleidingsniveau in Nederland wil verhogen?

Dit verhogen van het opleidingsniveau is overigens een groot succes. Waar in 1960 nog maar 5% van de Nederlanders hoger opgeleid was, heeft in 2020 minimaal 40% hoger onderwijs genoten. In steden als Amsterdam en Utrecht ligt dit percentage al boven de 50%.

Daarnaast blijkt het volgen van hoger onderwijs nog altijd te lonen. Iemand met een universitaire opleiding verdient al snel het dubbele van iemand met een mbo-opleiding. Het gevolg is dat er een groeiende kloof ontstaat tussen lager en hoger opgeleiden in Nederland.

De politiek roept ouders dus op hun kinderen niet te ‘pushen’. Maar als het opleidingsniveau steeds meer de nieuwe scheidslijn in de samenleving wordt, kan je ouders dan verwijten dat zij het beste (lees het hoogste) voor hun kind willen?

Vmbo-vermijdingscircus

Je kunt echt spreken over een ‘angst voor het vmbo’. En in reclame-uitingen laten organisaties geen kans onbenut om daarop in te spelen: “Maak van uw zoon of dochter geen putjesschepper.”

Hoe terecht is die angst? Als dochterlief een vmbo-advies krijgt, zijn haar kansen dan écht verkeken? Helaas blijkt uit onderzoek van de Onderwijsinspectie dat de padafhankelijkheid in het onderwijs niet moet worden onderschat. Sterker nog: deze neemt toe.

Er is weinig opstroom in het onderwijs. Leerlingen die starten op het vmbo, eindigen ook vrijwel allemaal in het vmbo. Steeds meer scholen schaffen de brede brugklas af. En sluiten de mogelijkheden om op te stromen naar de havo af.

Ook tussen de generaties blijkt sprake van padafhankelijkheid: het opleidingsniveau van de ouders blijkt de belangrijkste bepalende factor te zijn voor het schooladvies van hun kinderen.

En dat terwijl uit onderzoek blijkt dat de cognitieve verschillen tussen leerlingen uit de verschillende onderwijsniveaus veel kleiner te zijn dan men denkt. Zo scoort de beste vmbo-basisleerling beter in leesvaardigheid dan de slechtste vwo-leerling.

Dus: het schooladvies aan het einde van de basisschool is enorm bepalend. Zowel voor het verloop van de onderwijscarrière én de kansen in en het leven daarna. Is het dan echt zo verbazingwekkend dat de vmbo-vermijdingscursussen als paddenstoelen uit de grond schieten?

Schaduwonderwijs: passend onderwijs dat wél werkt

DLouise Elffers NSO-CNA Inspiratiedag 2019 Gelijke kansen in het onderwijse opkomst van schaduwonderwijs roept ook vragen op over de rol van de school. Want wat zegt het groeiende gebruik van bijlessen over het functioneren van het publiek bekostigd onderwijs?

Moet een school niet in staat zijn om de potentie van elke leerling tot uiting te laten komen? En daarmee de ongelijke verdeling van kansen beperken?

De maatschappelijke discussie over het lerarentekort laat echter zien dat de huidige budgetten en mankracht in het onderwijs onder druk staan. En dat de kwaliteit van het onderwijs daarmee in gevaar komt. Betekent dit dat de houdbaarheidsdatum van het huidige onderwijssysteem bereikt is?

Het aanbod in aanvullend onderwijs lijkt in ieder geval te voorzien in een behoefte. Ook steeds meer scholen maken er gebruik van. Op menig open dag vind je tegenwoordig flyers en kraampjes van aanbieders van bijles en examentrainingen.

Scholen geven deze aanbieders alle ruimte. Want zij merken dat hun schoolresultaten hierdoor verhogen. En tegelijkertijd leraren ontlasten in de ondersteuning van de “zwakkere” leerling. Bovendien beginnen ouders te verwachten dat de school hen hierin faciliteert.

Ook leerlingen geven aan dat zij het fijn vinden om na schooltijd hun huiswerk te maken bij een huiswerkbegeleider. Ze vinden daar een veilige en rustige plek, weg van alle prikkels thuis en op school.

Het aanvullend onderwijs lijkt hiermee tegemoet te komen aan de toenemende vraag naar maatwerk in het onderwijs. Je zou zelfs kunnen stellen dat het een vorm van passend onderwijs is geworden die wél werkt.

Druk van de ketel

Zo liet Louise Elffers ons mooi zien hoe een breed maatschappelijk systeem leidde tot de opkomst van het schaduwonderwijs. Niet alleen ‘pushy parents’ of een falend onderwijssysteem zijn hier debet aan. Maar een bredere maatschappelijke ontwikkeling waarbij opleidingsniveau steeds meer de kansen van een leerling bepaalt.

Uiteraard is het aan het onderwijs om aandacht te houden voor de systeemkenmerken die de kansenongelijkheid in stand houden of zelfs versterken. Scholen en daarmee schoolleiders kunnen meer doen om kansenongelijkheid tegen te gaan. Echter moeten we oppassen dat we niet te kort door de bocht gaan. En via de politiek een brede maatschappelijke dialoog blijven voeren over hoe we de druk van de ketel kunnen krijgen in ons systeem.

 

Verslag door Ewout van Luijk

Deel dit bericht

Is duidelijkheid vriendelijk?

Pim Visser, 3 mei 2019

‘Kritische feedback geven en ontvangen’, zei een student aan de Middenmanagement-opleiding onlangs tijdens één van de cursusdagen, ‘kan alleen als de groep veilig is’. Lees verder ›

Deel dit bericht

Uitdagingen bij het ontwikkelen van een training voor Albanese schoolleiders

Ewout van Luijk, 1 november 2019

 

Reisverslag Albanië 1NSO-CNA kent een lange traditie op het gebied van internationalisering. Naast onze opleidingen en maatwerktrajecten richten we ons ook op de ontwikkeling van schoolleiderschap buiten onze landgrens. Hiervoor werken we regelmatig samen met internationale partners. In deze blog neem ik je mee naar Albanië, waar Frans Grobbe en ik met een lokale partner een training voor Albanese schoolleiders hebben ontwikkeld. Lees verder ›

Deel dit bericht

Laat je tweede stem je horen!

Louis Steeman, 25 oktober 2019

Je herkent het vast wel. Je bent in gesprek met iemand of je neemt deel aan een overleg en intussen gaat een tweede gesprek in je hoofd lopen. In dat tweede gesprek zijn vaak stemmen aan het woord die sociaal niet zo lekker liggen en die je liever voor je houdt. Het zijn meestal oordelende stemmen die bijvoorbeeld zeggen: ‘wat een eikel’, of ‘heb je hem weer’, of ‘eigenlijk moet ik nu iets zeggen, maar ik weet niet wat’, of, ‘daar gaan we weer’. Als je zo’n tweede stem in jezelf hoort praten is dat een signaal dat je innerlijk aan het afhaken bent. Lees verder ›

Deel dit bericht

Schakeltaal

Jolanda Botke, 7 oktober 2019

Schakeltaal Mijn promotieonderzoek gaat over hoe kennis en vaardigheden na een training of opleiding in de praktijk worden gebruikt. Met andere woorden: of en hoe transfer plaatsvindt. Hoewel transferonderzoek al ongeveer 20 jaar plaatsvindt, valt me elke keer weer op hoe weinig transfer op de agenda staat bij opleiden in organisaties. Er wordt te vaak vanuit gegaan dat als de opleiding of training goed is, de transfer vanzelf wel zal komen. Nee dus! Tegelijk schieten bedrijven die beloven het rendement van een training in kaart te brengen, als paddenstoelen uit de grond. Los van de vraag hoe valide en betrouwbaar zij dit effect meten, lijken ze zelden aandacht te besteden aan hoe het effect tot stand komt of verbeterd kan worden. Terwijl hier toch vanuit de wetenschap genoeg over te zeggen is. Hoe komt het toch dat die kloof tussen wetenschappelijk en praktijk er is en hoe kunnen we die dichten? Lees verder ›

Deel dit bericht

Veranderen in het onderwijs: hoe laat je een school boven zichzelf uitstijgen?

Derk van der Pol, 27 september 2019

Maaike Morsink Excellente SchoolIn gesprek met Maaike Morsink

In deze blogreeks volgen we een leergroep binnen NSO-CNA van vakidioten, met een passie voor veranderen in het onderwijs. In de vorige twee blogs stonden we stil bij de vraag hoe verandering werkt in een gespannen en verkrampte cultuur. In deze derde blog gooien we het over een andere boeg. Te gast is namelijk Maaike Morsink. Onder haar directeurschap (2016-2018) ontving de locatie Denekamp van het Twents Carmel College in januari 2018 het predicaat Excellente school. Maaike ontving dit predicaat uit handen van minister Arie Slob. Het Twents Carmel College werd door de onderwijsinspectie geroemd voor het bieden van maatwerk op didactisch en pedagogisch gebied, met als doel om alles uit een leerling te halen wat erin zit. We onderzoeken de elementen van een succesvolle verandering, ofwel een succesverhaal: hoe laat je een school boven zichzelf uitstijgen? Lees verder ›

Deel dit bericht

Waar is onderzoek?

Floor Basten, 11 september 2019

Veel mensen denken dat onderzoek over waarheid gaat. Dat is niet zo. Er is wel veel waar, het klopt bijvoorbeeld dat wanneer je een steen loslaat deze valt, maar dat is geen uitkomst van onderzoek; ook als je het niet onderzoekt, valt de steen. Onderzoek gaat over het waardoor, in dit geval de zwaartekracht. Als je de wet achter het verschijnsel kunt bewijzen, mag je uitgaan van de voorspellende waarde van die wet: in alle gevallen zal de steen vallen. Wetten zijn in de moderne natuurwetenschappen echter steeds moeilijker aan te tonen; al geruime tijd is in dat gebied van de wetenschap het complexiteits- en chaosdenken gangbaar. Lees verder ›

Deel dit bericht

Licht op schaduwonderwijs

Bart Schipmölder, 29 augustus 2019

In de wereld van private bijles en examentraining gaat veel geld om, blijkt uit recent onderzoek naar schaduwonderwijs. Kinderen van hoogopgeleide, goed verdienende ouders profiteren. Paul Bisschop en Wendy de Geus deden er onderzoek naar en schreven het artikel Licht op schaduwonderwijs voor Didactief.

 

 

Deel dit bericht

Els Markink: Vakantie en Leiderschap

Els Markink, 4 september 2019

 

De reiziger en de trekkerEls Markink op vakantie

Dit jaar zonder caravan en vaste bestemming in de Jeep gestapt op zoek naar het gevoel uit mijn twintiger jaren. Wel de oriëntatie op het gebied van bestemming gedaan en de richting bepaald, zoals Boonstra adviseert, maar nog geen route uitgestippeld.

Via Duitsland, Oostenrijk en Slovenië zijn we als ware trekkers naar Kroatië gereisd. Daarbij heb ik de lessen van Wierdsma ter harte genomen en van de reis zelf ook een doel gemaakt. Het gaat immers vooral om de kwaliteit van het onderweg zijn. Lees verder ›

Deel dit bericht
Spring naar toolbar